MARSEJ

Most između Evrope i Mediterana

Marsej (Marseilles) je po veličini drugi grad u Francuskoj, a njegov karakter je određen povoljnim položajem luke u Lionskom zalivu, na Mediteranu. Pogodnosti koje ova luka pruža za povezivanje mediteranskih pomorskih puteva sa sjevernom Evropom, koristili su i njeni najstariji stanovnici, prije 2600 godina.

Lučko naselje pod nazivom Massalia osnovali su Feničani u VI vijeku p.n.e. Ubrzo potom ove prostore zauzimaju Grci, pod čijom upravom Massalia dobija status republike, a narednih nekoliko vijekova razvijat će se, ne samo kao centralni lučki i trgovački grad, već i kao renomirani kulturni centar, administrativno veoma dobro uređen. Izloženi stalnim napadima velikog Ligurskog plemena, Grci su zatražili pomoć od Rimljana, koji dolaze u Provansu 125. god p.n.e, kada je Massalia konačno odbranjena. Rimljani defi nitivno zauzimaju ove prostore 49. godine p.n.e, ali će Massalia (sada Massilia) i naredna tri vijeka zadržati status slobodnog trgovačkog grada, koji je imala pod grčkom upravom. Međutim, u tom periodu pomorska trgovina je zbog osipanja fl ote u znatnoj mjeri redukovana, tako da Massilia gubi svoju samostalnost i status slobodnog grada i postaje grad kao i svaki drugi.

Sve ono što odlikuje Marsej, drugi po veličini grad u Francuskoj, u vezi je sa povoljnim položajem njegove 2.600 godina stare luke u mediteranskom Lionskom zalivu.

U postrimskom periodu Massalia je predmet napada raznih barbarskih plemena, te zbog pljački i epidemija od nekada veoma razvijenog grada ostaju samo gomile ruševina. Nakon prodora kršćanstva početkom IV vijeka, Crkva preuzima isključivu upravu nad gradom. Kako bi se zaštitio od stalnih napada i pljački, grad je u VII vijeku sužen na utvrđeni dio biskupije.

Ova oblast doživljava ponovni procvat tek u X i XI vijeku, pod zaštitom provansalskih vikonta, kada postaje polazna luka za krstaške ratove. Marsej (nekadašnja Massilia) 1214. ponovo postaje nezavisna republika, ali će takav status zadržati samo 38 godina, do 1252., kada Šarl Anžujski stavlja ovaj grad pod svoju upravu. Uprkos defi nitivnom gubitku samostalnosti, pomorska trgovina preko Mediterana doživljava ponovni procvat. Nakon što je Provansa, uključujući i Marsej, ušla u sastav Kraljevine Francuske 1481., grad zadržava posebnu upravu pod nadzorom kraljevih službenika, a 1660., za vrijeme vladavine Luja XIV počinje da se širi i izvan gradskih zidina.

U XVIII vijeku građani Marseja sa velikim entuzijazmom prihvataju revolucionarne ideje, a 1792. godine 500 dobrovoljaca maršira prema Parizu pjevajući “Ratnu pjesmu vojnika na Rajni”, koju su mase ljudi u usputnim mjestima oduševljeno prihvatale. Pjesma je kasnije postala francuska nacionalna himna pod nazivom “Marseljeza”. U drugoj polovini XIX vijeka, Marsej se i dalje širi kao glavna “luka carevine”. U tom periodu izgrađene su široke avenije i napravljene mnoge monumentalne građevine. Marsej je u toku Drugog svjetskog rata, za vrijeme njemačke okupacije, od novembra 1942. do avgusta 1944., bio jak centar Francuskog pokreta otpora. Zato su njemačke trupe u dva navrata, 1943. i 1944., minirale kvartove Panier district i Staru luku. Poslijeratni period je period obnove, a razvojem industrije i modernizacijom lučkog kompleksa, Marsej ponovo postaje centar šireg privrednog i geografskog regiona, kao i tranzitna luka za cijelu Evropu, u čemu je glavni rival Roterdamu. Koncepcija Marseja sada je prilično izmijenjena. Grad je izgubio nešto od svoje individualnosti kako bi se bolje integrisao sa ostalim dijelovima Francuske i Evropom u cjelini.

Pošto su se ljudi iz raznih mediteranskih zemalja vijekovima doseljavali u Marsej, njegovo stanovništvo je oduvijek bilo heterogeno. Teško je opisati “tipičnog” stanovnika ovog mediteranskog grada koji je veoma uspješno apsorbovao nove talase imigranata. Marsej kroz svoju istoriju nije bio zaokupljen spoljnim simbolima svoje prošlosti, već je uvijek iznova pokazivao sposobnost da se prilagodi potrebama raznovrsne populacije i da na najbolji način iskoristi sve ljudske i prirodne potencijale.

Najstarija industrijska proizvodnja u Marseju datira iz XV vijeka, kada je počela proizvodnja sapuna od maslinovog ulja koje se proizvodi u okolini.

Marsej je danas veliki industrijski centar sa širokim spektrom privrednih djelatnosti, među kojima su najvažnije prerada nafte, brodogradnja i obrada metala. Lučki kompleks Marseilles- Fos najveći je u Francuskoj i jedan je od najvećih u Evropi.

Marsej je kombinacija bogatog i jedinstvenog nasljeđa i veoma dinamičnih kulturnih aktivnosti, a uz sve to grad je smješten na izuzetno povoljnom mjestu, u zaljevu sa mnogo prelijepih uvala. Kosmopolitski i multietnički Marsej sa svojim gostoprimljivim stanovnicima može predočiti posjetiteljima sve čariProvanse. Sve veći broj svjetskih putnika, koji posjećuju Marsej i njegovu širom svijeta poznatu okolinu, oduševljavaju se brojnim ostrvima, načičkanim oko luke koja dominira svojom veličinom. Najpoznatije ostrvo je Château d’If, na kojem je bio zatočen grof Monte Cristo.

Živopisan, dinamičan i mediteranski Marsej je zaista jedinstven i ni po čemu ne liči na druge francuske gradove.

Ako se baci pogled sa brda na kojem se nalazi crkva Notre Dame de la Garde, kao na dlanu se vidi 26 vijekova istorije Marseja: ostaci stare luke, Glavna katedrala i crkva Svetog Viktora, rasadnik kršćanstva u Provansi. Pored brojnih različitih kršćanskih bogomolja, Marsej je grad sinagoga i džamija. Impozantno zdanje Palate Longchamp simbol je snage Marseja u XIX vijeku, dok su arhitekturu XX vijeka obilježili tzv.”living machine”, stambeni blokovi koje je projektovao poznati arhitekta Le Corbusier. Ali ovo su samo neke od znamenitosti koje je Marsej kroz vijekove sačuvao.

Sa svojih 25 pozorišta, 10 koncertnih dvorana, operom, nacionalnim baletskim ansamblom, fi lmskim studiom, zatim nekoliko veoma poznatih rep grupa, Marsej se svrstava u rang velikih umjetničkih centara. Ovaj grad se može pohvaliti i sa svoja 22 muzeja i centra kulturne baštine. Mnogobrojni umjetnici svjetske klase imaju svoj studio u Marseju, a u ovom gradu se održavaju mnogi festivali na nacionalnom i internacionalnom nivou.

Bouillabaisse (bujabes)

Svako ko ima priliku posjetiti Marsej treba obavezno probati bouillabaisse, poznati mediteranski specijalitet od ribe. Ono po čemu se ovo jelo razlikuje od drugih ribljih specijaliteta jeste jedinstveni okus koji mu daju šafran, sjeme komorača i sok od naranče. Vještina potrebna za pripremu ovog specijaliteta sastoji se u tome da se sačuva delikatni ukus ribe a da se pritom ne poremeti simfonija svih sastojaka. U svakom slučaju, bouillabaisse nije obično jelo. Priprema se za posebne svečane prilike i predstavlja pravu ritualnu gozbu. Iako se bouillabaisse nalazi na jelovniku svakog lučkog mjesta provansalske obale, marsejski ima posebnu reputaciju i čuven je širom svijeta.