Li s a b o n

Prema starom grčkom mitu, junak Odisej je osnovao grad Lisabon nakon što je napustio Troju i pošao prema Atlantiku kako bi pobjegao od grčke koalicije. Ipak, temelje grada postavili su Feničani čije prisustvo u ovoj regiji datira mnogo ranije nego grčko. Grci su ga znali kao Olissipo, ime koje je izvedeno iz riječi Ulysses (Odisej).

Lisabon je glavni i ujedno i najveći grad Portugala. Sjedište je istoimenog distrikta i glavni grad regije Lisboa e Vale do Tejo. U Lisabonu živi oko 564.657, dok u širem prigradskom području čak 2.665.000 stanovnika. Jedan je od najtoplijih evropskih gradova. U doba velikih otkrića, od 15. do 17. vijeka, veliki broj portugalskih ekspedicija upravo je kretao iz ovog grada. Izložba Expo 98. održana je u Lisabonu povodom slavlja 500. godišnjice putovanja Vasca da Game u Indiju. Grad je bio i domaćin Evropskog fudbalskog prvenstva 2004. Svakog marta u gradu se održava svjetski poznati Lisabonski polu-maraton, jedan od najposjećenijih događaja ove vrste u svijetu. Takođe se u njemu redovno održavaju brojni drugi međunarodni susreti, uključujući samite NATO-a i Evropske unije. Prošlog mjeseca iz Lisabona je krenula i poznata reli - vožnja Pariz-Dakar.

Od praistorije do današnjeg dana

Tokom novog kamenog doba, ovaj region je bio naseljen istim narodima koji su živjeli i u područjima atlantske Evrope, a koji su poznati pod imenom Iberi. Kelti su zauzeli područje u 1. milenijumu p.n.e. i međusobno se ženili sa Iberima, stvarajući tako nova plemena koja su koristila keltski jezik, kao što su bili Conii i Cempsi.

Arheološki pronalasci pokazali su da je feničanski trgovački centar još od 1200. p.n.e. egzistirao upravo na mjestu današnjeg centra grada koji je u to vrijeme nosio ime Alis Ubbo, što znači sigurna luka. U doba Rimljana, konzul Decimus Junius Brutus uspostavio je alijansu sa gradom Olissipom, odnosno Lisabonom čiji stanovnici su odlazili u bitke zajedno sa rimskim legijama protiv keltskih plemena na sjevero-zapadu regije. Zauzvrat, Olissipo je postao dio Carstva, ali sada pod drugim imenom - Felicitas Julia. Garantovana mu je autonomija nad njegovom teritorijom, izuzet je od plaćanja poreza, a njegovim stanovnicima je data privilegija da imaju rimsko državljanstvo.

Olisipo je bio čuven po garumu - vrsti ribljeg sosa, koji je bio veoma skup, a izvozio se u Rim, kao i u druge gradove. Vino, sol i čuveni brzi konji takođe su se izvozili. Grad je postao veoma prosperitetan - uspijevao je da uguši gusarstvo a, s druge strane, postizaotehnološki napredak, što mu je omogućavalo da postigne veoma dobre trgovačke odnose sa novim rimskim provincijama u Britaniji i oko Rajne. Gradom je vladalo oligarhijsko vijeće kojim su dominirale dvije porodice - Julii i Cassiae.

Pred kraj rimske vladavine, Olissipo je postao jedan od prvih kršćanskih gradova. Prvi biskup se zvao sveti Gens, čije ime još i danas nosi jedno od lisabonskih brežuljaka.

Lisabon su zauzeli Mauri u 8. vijeku. To je bilo vrijeme kada je grad cvjetao. Sagrađene su brojne džamije i kuće, kao i nove gradske zidine koje su tada nosile ime Cerca Moura. Utjecaj Maura još uvijek je prisutan u Lisabonu. Mnogi nazivi mjesta su izvedeni upravo iz arapskog jezika, što je slučaj i sa mjestom Alfama - najstarijem distriktu u gradu čiji naziv je izveden iz al - hamma. Takođe je i ime Lisabon, koje se na portugalskom izgovara Lishboa, izvedeno iz arapskog al - Ushbuna, a ne kako neki tvrde iz latinskog naziva za grad Olissipo. Međutim, godine 1147. francuski, engleski, njemački i portugalski vitezovi su zajedničkim snagama, predvođenim Alfonsom I od Portugala, zauzeli i ponovo osvojili Lisabon.

Grad je sagrađen na sedam brežuljaka, tako da su neke od ulica isuviše strme za motorna vozila; u Lisabonu postoje tri žičare i jedan lift. Na zapadnoj strani grada se nalazi prirodni park Monsanto, jedan od najvećih urbanih parkova u Evropi čija površina iznosi oko 10 km2.

Srce grada je Baixa koja ima status zaštićene UNESCO- ove svjetske baštine. Upravo na istočnoj strani Baixe, na jednom od sedam lisabonskih brežuljaka, nalaze se dvorac Sao Jorge i katedrala Santa Maria Maior.

Najmračniji trenuci u historiji Lisabona

Godine 1755. Lisabon je bio u potpunosti uništen u zemljotresu koji je usmrtio oko 90.000 ljudi i razorio 85 % infrastrukture. Nakon toga, Voltaire je napisao dugu “Poemu o nesreći Lisabona”, a zemljotres je pomenuo i u svom romanu Candide. Ipak, grad se ponovo izgradio zahvaljujući planu Marquesa de Pombala koji je dao novi izgled gradu i nazvao ga Baixa Pombalina. Umjesto da je ponovo obnovio izgled nekadašnjegsrednjovjekovnog grada, Marques de Pombal je odlučio sasvim ukloniti ruševine i izgraditi grad u skladu sa modernim urbanim pravilima.

Univerzitetska institucija u Lisabonu datira još iz 1290. a osnovao ju je Denis I od Portugala, nazvavši je Estudo Geral (Opšti studij). Danas u ovom gradu postoje tri javna univerziteta i univerzitetski institut: Lisabonski univerzitet, kao najstarija institucija visokog obrazovanja u gradu, zatim Tehnički i Novi univerzitet. Najveće privatne institucije visokog obrazovanja uključuju Portugalski katolički univerzitet, kao i Moderni lisabonski univerzitet.

Dvorac Sao Jorge, na vrhu najvećeg brda, trg Praca do Commercio, žičara Elevador de Santa Justa, u gotičkom stilu, izgrađen oko 1900., zatim manastir Jeronimos i toranj Belem su neke od najpoznatijih građevina u samom centru grada.

Grad Lisabon ima bogate arhitektonske građevine koje datiraju iz svih perioda. Tu su veličanstveni bulevari, spomenici, prostrane ulice među kojima se izdvajaju po svojoj ljepoti i privlačnosti: Avenida da Liberdade, Avenida Fontes Pereira de Mello, Avenida Almirante Reis i Avenida da República.

Najistaknutiji muzeji su Nacionalni muzej drevne umjetnosti, Portugalski muzej, Calouste Gulbenkian muzej koji sadrži raznoliku kolekciju drevnih i modernih umjetničkih djela, zatim Lisabonski akvarijum - najveći u Evropi i Nacionalni muzej kočija u kojem se nalazi jedna od najvećih kolekcija kraljevskih kočija u svijetu.

Lisbon opera house odnosno Nacionalni teatar Sao Carlos daje bogat kulturni program posebno tokom jeseni i zime. Drugi važni kulturni i muzički centri su Kulturni centar Belem i Fondacija Gulbenkian.