EU i SAD duboko podijeljeni o načinu borbe protiv terorizma

Prvih dana nakon terorističkih napada na Njuork i Vašington, izvedenih 11. septembra 2001. godine, solidarnost Evrope sa Sjedinjenim Državama bila je na vrhuncu, čak je francuski Le Monde pisao “svi smo mi Amerikanci”.

Vlade Evropske unije (EU) utrkivale su se koja će više osuditi terorističke napade na Ameriku, ali otada je bilo mnogo promjena u transatlantskim odnosima, ocijenile su agencije uoči pete godišnjice od terorističkih napada na SAD.

Nakon vala simpatija za Ameriku, u jesen 2001. godine, danas Evropljani očajavaju zbog američkoga tvrdokornog stava o Iraku.

EU i NATO su svojevremeno dali punu podršku američkim naporima za obaranje talibanskog režima u Afganistanu, kao i naporima Vašingtona da uhvati vođe Al-Kaide, uključujući Osamu bin Ladena.

Međutim, kada su američki projektili počeli pogađati mete u Iraku, 20. marta 2003. godine, čime je počela američka kampanja za svrgavanje Sadama Huseina, SAD i njihovi evropski saveznici - Njemačka i Francuska - koje su bile protiv ovog rata, jedva da su razgovarali jedni s drugima, ocijenila je njemačka agencija DPA.

Razdor između transatlantskih saveznika koji je uslijedio obilježile su izjave neokonzervativnih političara u Vašingtonu, koji su za Evropu podrugljivo govorili da je “politički i vojni patuljak”, a evropske lidere osuđivali što pomišljaju na izgradnju Evrope kao “protuteže” Americi, navela je agencija.

Posljednjih mjeseci čini se da je ova oštra retorika utihnula. Na samitu EU i SAD u Beču ove godine američki predsjednik Džordž W. Buš i njegove evropske kolege najavili su novu stranicu u međusobnim odnosima. Ali obnavljanje transatlantskih veza se pokazuje kao pozamašan i dugotrajan napor, ocijenila je DPA.

Evropska unija je s entuzijazmom podržala politiku borbe protiv terorizma. Usvojila je niz antiterorističkih zakona i obećala saradnju s Vašingtonom u razmjeni podataka i o zamrzavanju sredstva terorističkih grupa. Vlade EU su također preuzele aktivnu ulogu u naporima za obnovu Iraka, signalizirajući da žele ostaviti iza sebe podjele oko “iračkog pitanja”.

To je, međutim, samo dio priče. Odnosi EU i SAD su i dalje opterećeni brojnim razmimoilaženjima zbog američke politike, uključujući i duboke filozofske razlike u pogledu toga kako se boriti protiv globalnog terorizma.

Razlike se odražavaju i na terminološkom planu. Evropska unija nikada nije prihvatila Bushovu oštru retoriku o “ratu protiv terorizma”. Jedan diplomat Unije je izjavio: “Za nas to nije rat, već dugotrajna borba protiv terorističkih grupa.”

Sjedinjene Države uporno naglašavaju potrebu za unilateralnom vojnom akcijom kako bi se eliminirali teroristi, ali EU vjeruje da prednost treba dati iskorjenjivanju suštinskih uzroka ekstremizma i terorizma, uključujući neriješeno palestinsko pitanje.

Gvantanamo i nelegalne otmice

Evropska unija smatra da je suzbijanje terorizma dugotrajan i kompliciran napor, a da vojna opcija treba biti samo posljednje pribježište.

Za razliku od SAD, koji vjeruju da se ekstremizam na Bliskom istoku može suzbiti nasilnom akcijom, a demokratija uvesti preko noći, Evropljani više vole sarađivati s umjerenim snagama kako bi ohrabrili promjene iznutra, ocjenjuju evropski analitičari.

Evropljani uz to kritiziraju i neke druge američke postupke, kao što je držanje zatvorenika bez suđenja u vojnoj bazi Guantanamo ili nelegalne otmice osumnjičenih za terorizam, za šta se optužuje CIA.