Budimpešta

Budimpešta je glavni grad Mađarske i glavni politički, industrijski, trgovački i saobraćajni centar zemlje sa preko 1,7 miliona stanovnika, što je manje od vrha, dostignutog sredinom 1980-ih, kada je imala 2,07 miliona. Postala je jedan grad koji zauzima obje obale Dunava spajanjem Budima i Obude na desnoj obali, sa Peštom na lijevoj (istočnoj) obali Dunava.

Poznata istorija Budimpešte počinje sa rimskim gradom pod imenom Aquincum, osnovanim oko 89. godine nove ere, na mjestu starije keltske naselja blizu mjesta gdje je nastala Obuda. Aquincum je od 106. do kraja 4. vijeka bio glavni grad pokrajine, donje Panonije. Na mjestu današnje Pešte je bio izgrađen grad Contra Aquincum (ili Trans Aquincum).

Oblast su oko 900. godine osvojili Mađari, koji su oko jednog stoljeća kasnije osnovali kraljevinu Mađarsku. Kada su je uništili Mongoli, 1241, Pešta je već bila značajno mjesto, i brzo je ponovo izgrađena, ali je Budim bio sjedište kraljevskog dvora od 1247. i 1361. je postao glavni grad Mađarske. Osmanlije su osvojili veći dio Mađarske u 16. vijeku, te time prekinuli rast grada: Peštu su sa juga zauzeli 1526. godine, a Budim 15 godina kasnije. Dok je Budim ostao sjedište osmanskog upravnika, Pešta je bila vrlo zapuštena do 1686. kada su je osvojili Habzburški vladari.

Pešta je od 1723. bila sjedište administrativnog aparata kraljevstva, koji je najbrže rastao u 18. i 19. vijeku i inicirao izraziti rast grada u 19. vijeku.

Spajanje tri distrikta pod jednu administraciju, koje je prvo propisala mađarska revolucionarna vlada 1849 je poništeno ubrzo potom, po ponovnom uspostavljanju habzburške vlasti. Konačno je ovu odluku sprovela autonomna mađarska kraljevska vlada, uspostavljena po Austro-Ugarskoj nagodbi iz 1867. Broj stanovnika “ujedinjene” prijestonice je porastao u periodu od 1840. do 1900. na 730 000.

U 20. vijeku je većina rasta broja stanovnika otpadala na predgrađa, Ujpešt (Nova Pešta) je više nego udvostručila broj stanovnika između 1890. i 1910, a većina industrije zemlje se koncentrisala u gradu. Ljudski gubici Mađarske tokom Prvog svjetskog rata, i kasniji gubitak više od polovine teritorije kraljevstva (1920.) je zadao samo privremeni udarac broju stanovnika, a Budimpešta je postala prijestonica manje, ali sada suvere-ne države. Do 1930. je uže gradsko jezgro brojalo milion stanovnika, uz dodatnih 400 000 u predgrađima.

Oko trećina od 200.000 Jevreja u Budimpešti je pobijena tokom nacističkog genocida tokom njemačke okupacije u Drugom svjetskom ratu. Grad je znatno porušen u sovjetskoj opsadi tokom zime 1944, a oporavio se tokom 1950-ih i 1960-ih. Budimpešta je tokom 1980-ih podijelila sudbinu države kada je broj stanovnika smanjen uslijed povećane emigracije i smanjenja nataliteta.

Zgrada Parlamenta izgrađena je od kamena bihacita izvađenog u kamenolomima pokraj grada Bihaća.

Saobraćaj

Aerodrom Feriheđ (Ferihegy) aerodrom ima 3 različita putnička terminala: Feriheđ 1, Feriheđ 2/A i Feriheđ 2/B.Aerodrom se nalazi istočno od centra grada u XVIII okrugu u Peštsentlorincu (Pestszentlorinc).

Putevi

Budimpešta je najznačajniji mađarski putni terminus; svi glavni autoputevi završavaju u Budimpešti. Ona je takođe i najznačajniji željeznički terminus.

U Budimu odmah pored Lančanog mosta se nalazi oznaka u vidu spomenika tzv. “Nulti kilometar”. Od te tačke se mjere sva rastojanja u Mađarskoj. Sam spomenik od mermera predstavlja jednu nulu!

Vodeni putevi

Rijeka Dunav protiče kroz Budimpeštu na putu ka Crnom moru. Budimpešta je kroz istoriju bila važna trgovačka luka.

Metro

Budimpeštanski metro je drugi najstariji na svijetu 1894 (poslije londonskog). Ta metro linija na dubini od samo nekoliko metara je prvih godina bila sa konjskom vučom. Polazna stanica je sa Vereš Marti Tera (Trg crvene Marte) gdje se nalazi i najstarija poslastičarnica u

Mađarskoj Žerbo koja je poznata po kolaču Žerbo kocke. Kraj linije je u Varošligetu - parku blizu Trga Heroja. Prva metro linija se sada zove M1 ili Žuta linija. U potpunosti je restaurisana u originalno stanje, zbog istorijskih vožnji. Druge dvije linije, M2 (crvena) i M3 (plava) su kasnije izgrađene i vode ka drugim dijelovima grada. Ove linije se nalaze na velikoj dubini i idu čak ispod Dunava !